Thoát vị đĩa đệm khi nào cần phẫu thuật là băn khoăn thường gặp khi người bệnh nhận kết quả chẩn đoán thoát vị lớn, chèn ép rễ thần kinh hoặc hẹp ống sống. Tuy nhiên, mức độ và vị trí tổn thương trên phim không phải là yếu tố duy nhất quyết định chỉ định phẫu thuật. Trong phần lớn trường hợp, nếu chưa xuất hiện tổn thương thần kinh nghiêm trọng hoặc các dấu hiệu cần can thiệp sớm, người bệnh có thể được ưu tiên điều trị bảo tồn và theo dõi đáp ứng trước khi cân nhắc phẫu thuật.
Hơn 90% người bệnh thoát vị đĩa đệm có thể không cần phẫu thuật?
Theo khuyến cáo của Ủy ban Cột sống thuộc Liên đoàn các Hội Phẫu thuật Thần kinh Thế giới (WFNS), chỉ một tỷ lệ nhỏ, dưới 10%, người bệnh thoát vị đĩa đệm thắt lưng có chỉ định cần phải phẫu thuật. Khi không có hội chứng chùm đuôi ngựa, thiếu hụt vận động hoặc tổn thương thần kinh nghiêm trọng, điều trị bảo tồn được khuyến nghị là lựa chọn đầu tiên
Từ thực tế thăm khám và điều trị, ThS.BSNT Trần Quốc Khánh – Chuyên khoa Ngoại Cột sống, Phó Chủ tịch Hội đồng chuyên môn Trung Tâm Xương Khớp Thời Đại Xanh cũng nhấn mạnh rằng phẫu thuật không phải lựa chọn mặc định chỉ vì người bệnh được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm.
Theo BS Khánh, việc bác sĩ có chuyên môn về phẫu thuật cột sống không đồng nghĩa người bệnh sẽ được chỉ định phẫu thuật. Lựa chọn điều trị cần dựa trên tình trạng thực tế của từng người bệnh, bao gồm chẩn đoán, mức độ tổn thương, triệu chứng, tình trạng thần kinh, tuổi, thể trạng, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và nhu cầu điều trị.
Trong video dưới đây, BS Khánh chia sẻ cụ thể hơn về cách cân nhắc giữa điều trị bảo tồn và phẫu thuật ở người bệnh thoát vị đĩa đệm, cũng như những yếu tố cần đánh giá trước khi đưa ra quyết định điều trị.
Khi nào thoát vị đĩa đệm nên điều trị bảo tồn?
Điều trị bảo tồn thường được ưu tiên khi người bệnh chưa có các dấu hiệu thần kinh nghiêm trọng cần can thiệp ngoại khoa. Tùy từng trường hợp, kế hoạch điều trị có thể kết hợp:
- Điều chỉnh hoạt động và lối sống.
- Sử dụng thuốc khi có chỉ định.
- Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng và tập luyện phù hợp.
- Một số phương pháp can thiệp không phẫu thuật khác khi có chỉ định.
Mục tiêu không chỉ đơn thuần là chờ cơn đau tự hết, mà là kiểm soát triệu chứng, duy trì hoặc khôi phục chức năng vận động và theo dõi diễn biến trong quá trình điều trị.
Một trong những lý do người bệnh có thể được cân nhắc điều trị bảo tồn là khối thoát vị có khả năng giảm kích thước theo thời gian. Theo một phân tích gộp được công bố trên tạp chí Clinical Spine Surgery năm 2024, tổng hợp 31 nghiên cứu với 2.233 người bệnh thoát vị đĩa đệm thắt lưng điều trị bảo tồn, khoảng 70% trường hợp ghi nhận khối thoát vị giảm kích thước trên hình ảnh theo dõi. Khả năng này khác nhau tùy dạng thoát vị và quá trình giảm kích thước chủ yếu được ghi nhận trong 6 tháng đầu.
Tuy nhiên, khối thoát vị giảm kích thước trên hình ảnh không đồng nghĩa bệnh đã khỏi hoàn toàn. Việc tiếp tục điều trị bảo tồn hay cân nhắc phẫu thuật vẫn cần dựa trên triệu chứng, chức năng vận động, tình trạng thần kinh và diễn biến thực tế của từng người bệnh.
Khi nào thoát vị đĩa đệm cần cân nhắc phẫu thuật?
Phẫu thuật được cân nhắc khi lợi ích của việc giải phóng chèn ép thần kinh vượt lên trên khả năng tiếp tục điều trị bảo tồn. Bác sĩ có thể xem xét chỉ định phẫu thuật trong các trường hợp sau:
- Hội chứng chùm đuôi ngựa: Có thể biểu hiện bằng rối loạn tiểu tiện, đại tiện, giảm hoặc mất cảm giác vùng đáy chậu, kèm các dấu hiệu tổn thương thần kinh khác. Đây là tình trạng cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp.
- Yếu cơ nặng hoặc tăng dần: Chèn ép thần kinh khiến sức cơ suy giảm rõ rệt hoặc tình trạng yếu cơ tiếp tục tiến triển, ảnh hưởng đến khả năng vận động. Đây là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm để xác định hướng xử trí phù hợp.
- Điều trị bảo tồn không đạt mục tiêu: Đau và suy giảm chức năng vẫn ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt dù người bệnh đã được điều trị bảo tồn phù hợp. Khi đó, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật dựa trên tình trạng lâm sàng và hình ảnh học của từng trường hợp.
Như vậy, phẫu thuật không được quyết định chỉ dựa trên mức độ đau hay hình ảnh khối thoát vị, mà cần đánh giá toàn diện triệu chứng, chức năng thần kinh, đáp ứng với điều trị bảo tồn và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh. Việc xác định đúng chỉ định và thời điểm can thiệp giúp tránh phẫu thuật khi chưa cần thiết, đồng thời không trì hoãn điều trị ở những trường hợp cần can thiệp sớm.
Khối thoát vị lớn trên MRI có đồng nghĩa phải mổ?
Không nhất thiết. Kích thước khối thoát vị trên MRI là một căn cứ quan trọng, nhưng không thể quyết định riêng lẻ việc người bệnh có cần phẫu thuật hay không.
Theo ThS.BS Trần Quốc Khánh, có trường hợp hình ảnh thoát vị hoặc trượt đốt sống khá rõ nhưng người bệnh ít triệu chứng, chức năng vận động vẫn được duy trì. Vì vậy, kết quả MRI cần được đánh giá cùng với triệu chứng, tình trạng thần kinh, thời gian mắc bệnh, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt, tuổi và thể trạng của từng người bệnh.
Các hướng dẫn điều trị hiện nay cũng nhấn mạnh rằng, ở người đau thần kinh tọa, phẫu thuật giải ép chỉ được cân nhắc khi điều trị bảo tồn không cải thiện tình trạng đau hoặc chức năng, đồng thời kết quả hình ảnh học phù hợp với triệu chứng lâm sàng.
Bảo tồn tối đa nhưng không trì hoãn phẫu thuật khi cần
Ưu tiên bảo tồn không đồng nghĩa với cố gắng kéo dài điều trị bảo tồn bằng mọi giá. Theo ThS.BS Trần Quốc Khánh, có người bệnh cần thêm thời gian để đáp ứng với điều trị, nhưng cũng có trường hợp tiếp tục bảo tồn khi tình trạng không cải thiện hoặc chức năng thần kinh xấu đi là không phù hợp. Thời điểm chuyển hướng điều trị vì vậy không thể áp dụng một mốc thời gian cho tất cả người bệnh.
Điều quan trọng là đúng phương pháp, đúng thời điểm và phù hợp với từng người bệnh.
Tại Trung Tâm Xương Khớp Thời Đại Xanh, người bệnh thoát vị đĩa đệm được thăm khám, đánh giá triệu chứng, chức năng thần kinh và đối chiếu với hình ảnh học trước khi xây dựng hướng điều trị. Phương án được cân nhắc theo nguyên tắc ưu tiên bảo tồn khi còn phù hợp và chỉ định ngoại khoa khi thực sự cần thiết.
Nếu đang có triệu chứng đau lưng, đau lan xuống chân, tê hoặc yếu chi liên quan đến thoát vị đĩa đệm, cô chú, anh chị có thể đặt lịch khám tại Thời Đại Xanh để được đánh giá trực tiếp và tư vấn phương án điều trị phù hợp.
