Bệnh Gout (gút) thường được nhớ đến qua những cơn đau khớp dữ dội xuất hiện đột ngột, đặc biệt ở ngón chân cái. Nhưng phía sau một cơn đau tưởng như chỉ kéo dài vài ngày là quá trình tích tụ tinh thể urat có thể diễn ra trong thời gian dài. Nếu không được kiểm soát phù hợp, các đợt viêm có thể tái diễn, hình thành hạt tophi và gây tổn thương khớp.
Theo BS.CKI Phan Thị Thuỷ – Chuyên khoa Nội Cơ xương khớp, Phó Chủ tịch Hội đồng Chuyên môn Thời Đại Xanh, Gout hiện không chỉ gặp ở người lớn tuổi. Những yếu tố liên quan đến chế độ ăn uống, rượu bia, cân nặng và lối sống cũng cần được nhận diện để kiểm soát bệnh lâu dài.
Bệnh Gout là gì?
Bệnh Gout, còn gọi là thống phong, là một dạng viêm khớp liên quan đến sự tích tụ acid uric trong cơ thể. Acid uric được tạo ra khi cơ thể phân hủy purin – một chất có sẵn trong cơ thể và trong một số loại thực phẩm.
Bình thường, acid uric hòa tan trong máu và phần lớn được đào thải qua thận. Khi cơ thể tạo ra quá nhiều acid uric hoặc khả năng đào thải bị giảm, nồng độ urat trong máu có thể tăng cao. Theo thời gian, các tinh thể urat có thể hình thành và lắng đọng trong, quanh khớp, kích hoạt phản ứng viêm gây sưng, nóng, đỏ và đau khớp.
Bệnh Gout thường biểu hiện bằng những cơn viêm khớp cấp xuất hiện đột ngột, đau dữ dội và có thể tái phát. Khớp bàn – ngón chân cái là vị trí thường gặp nhất; ngoài ra, bệnh có thể ảnh hưởng đến cổ chân, bàn chân, đầu gối, cổ tay, bàn tay hoặc khuỷu tay.
Bệnh Gout tiến triển như thế nào?
Gout không hình thành chỉ sau một lần acid uric tăng cao mà thường liên quan đến tình trạng urat trong máu tăng kéo dài và sự tích tụ tinh thể urat theo thời gian. Khi các tinh thể này kích hoạt phản ứng viêm tại khớp, người bệnh có thể xuất hiện cơn Gout cấp với biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội.
Sau cơn cấp, triệu chứng có thể thuyên giảm hoặc biến mất trong một khoảng thời gian. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa các tinh thể urat đã được loại bỏ hoàn toàn. Nếu nồng độ urat tiếp tục ở mức cao, các tinh thể có thể tiếp tục tích tụ, khiến cơn Gout tái phát và có xu hướng ảnh hưởng đến nhiều khớp hơn.
Khi bệnh kéo dài mà không được kiểm soát phù hợp, sự lắng đọng tinh thể urat có thể gây tổn thương cấu trúc khớp, ảnh hưởng đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Triệu chứng bệnh Gout thường gặp
Bệnh Gout thường biểu hiện rõ nhất qua các cơn viêm khớp cấp, với triệu chứng xuất hiện nhanh và có thể khiến người bệnh đau dữ dội trong thời gian ngắn.
Theo BS.CKI Phan Thị Thuỷ, cơn Gout cấp thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện điển hình:
- Đau khớp dữ dội: Cơn đau có thể xuất hiện nhanh, thường gặp vào ban đêm.
- Sưng, nóng, đỏ tại khớp: Vùng khớp bị viêm trở nên nhạy cảm, đau tăng khi chạm hoặc vận động.
- Vị trí đau đặc trưng: Thường gặp nhất ở khớp bàn – ngón chân cái. Ngoài ra, Gout có thể xuất hiện ở cổ chân, vùng mắt cá, bàn chân, đầu gối và một số khớp khác.
Sau cơn cấp, triệu chứng có thể giảm hoặc hết hoàn toàn trong một thời gian tuy nhiên Gout vẫn có thể tái phát nếu bệnh chưa được kiểm soát.
Lưu ý: Sưng, nóng, đỏ, đau khớp không chỉ gặp ở Gout mà còn có thể liên quan đến nhiễm khuẩn khớp hoặc các bệnh lý khác. Nếu triệu chứng xuất hiện lần đầu, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ mắc Gout
Bệnh Gout hình thành khi nồng độ urat trong cơ thể tăng cao trong thời gian dài, tạo điều kiện để các tinh thể urat hình thành và lắng đọng tại khớp. Tình trạng này thường liên quan đến việc cơ thể tạo ra quá nhiều acid uric hoặc khả năng đào thải acid uric bị giảm.
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc Gout gồm:
- Di truyền và tiền sử gia đình: Người có người thân mắc Gout có nguy cơ cao hơn.
- Thừa cân, béo phì: Có liên quan đến tăng acid uric và giảm khả năng đào thải urat.
- Chế độ ăn nhiều purin: Thường xuyên sử dụng nhiều nội tạng động vật, thịt đỏ và một số loại hải sản có thể làm tăng nguy cơ.
- Rượu bia và đồ uống có đường: Đặc biệt khi sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn.
- Một số bệnh lý: Bệnh thận mạn, tăng huyết áp và một số rối loạn chuyển hóa có thể liên quan đến nguy cơ mắc Gout.
- Một số loại thuốc: Có thể ảnh hưởng đến khả năng đào thải urat và làm tăng nồng độ acid uric trong máu.
Gout hiện có thể gặp ở cả người trẻ. Vì vậy, bên cạnh các yếu tố bệnh lý và di truyền, chế độ ăn uống, rượu bia, cân nặng và lối sống cũng cần được chú ý để giảm nguy cơ và hỗ trợ kiểm soát bệnh.
Bệnh Gout được chẩn đoán như thế nào?
Acid uric máu tăng là một yếu tố quan trọng nhưng không thể chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm acid uric để kết luận mắc Gout. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, vị trí khớp bị ảnh hưởng, tiền sử bệnh, khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết.
Một số phương pháp có thể được sử dụng trong quá trình chẩn đoán gồm:
- Xét nghiệm acid uric máu: Giúp đánh giá nồng độ urat, đồng thời hỗ trợ theo dõi trong quá trình điều trị.
- Phân tích dịch khớp: Có thể được chỉ định để tìm tinh thể urat khi chẩn đoán chưa rõ ràng.
- Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm, X-quang hoặc một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác có thể được chỉ định tùy trường hợp.
Đáng lưu ý, nồng độ acid uric có thể không tăng rõ trong thời điểm người bệnh đang có đợt đau và viêm khớp do Gout. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại sau khi các triệu chứng đã thuyên giảm.
Điều trị bệnh Gout như thế nào?
Điều trị Gout không chỉ nhằm giảm đau trong cơn cấp mà còn hướng đến kiểm soát nồng độ urat lâu dài, hạn chế tái phát và phòng ngừa tổn thương khớp. Phác đồ cần được lựa chọn dựa trên tình trạng bệnh, bệnh lý đi kèm và đặc điểm của từng người bệnh.
Điều trị cơn Gout cấp
Khi cơn Gout cấp xuất hiện, mục tiêu trước mắt là giảm đau và kiểm soát phản ứng viêm tại khớp. Bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc chống viêm không steroid, colchicine hoặc corticosteroid tùy từng trường hợp. Chườm lạnh tại vùng khớp đau cũng có thể hỗ trợ giảm triệu chứng.
Người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ, đặc biệt khi có bệnh thận, tim mạch, bệnh lý đường tiêu hóa hoặc đang sử dụng các thuốc điều trị khác.
Kiểm soát acid uric lâu dài
Sau khi cơn đau thuyên giảm, Gout vẫn cần được theo dõi và kiểm soát. Hết đau không đồng nghĩa bệnh đã khỏi, bởi các tinh thể urat có thể vẫn tồn tại và tiếp tục tích tụ trong cơ thể.
Với những trường hợp có chỉ định, bác sĩ có thể sử dụng thuốc hạ urat nhằm đưa nồng độ urat máu về mức mục tiêu và duy trì ổn định. Việc kiểm soát urat lâu dài giúp giảm sự lắng đọng tinh thể, hạn chế các cơn Gout tái phát và nguy cơ tổn thương khớp.
Thuốc hạ urat cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc khi thấy triệu chứng đã cải thiện.
Người bệnh Gout nên ăn gì, hạn chế gì?
Chế độ ăn uống và sinh hoạt là một phần quan trọng trong quá trình kiểm soát Gout, nhưng không đồng nghĩa người bệnh phải kiêng khem quá mức.
Theo BS.CKI Phan Thị Thuỷ, người bệnh nên hạn chế sử dụng thường xuyên các thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật, thịt đỏ và một số loại hải sản; đồng thời hạn chế rượu bia và đồ uống nhiều đường.
Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên:
- Duy trì chế độ ăn cân bằng, tăng rau xanh và trái cây phù hợp.
- Uống đủ nước nếu không có chỉ định hạn chế nước do bệnh lý khác.
- Hạn chế rượu bia và đồ uống nhiều đường.
- Hạn chế ăn quá nhiều nội tạng động vật, thịt đỏ và một số loại hải sản.
- Duy trì cân nặng phù hợp.
- Vận động đều đặn, phù hợp với tình trạng sức khỏe.
- Duy trì thời gian nghỉ ngơi, ngủ và sinh hoạt hợp lý.
Điều chỉnh chế độ ăn có vai trò hỗ trợ kiểm soát bệnh nhưng không thay thế thuốc hạ urat khi người bệnh đã có chỉ định điều trị. Thay vì loại bỏ hoàn toàn nhiều nhóm thực phẩm, chế độ ăn nên được điều chỉnh phù hợp với tình trạng sức khỏe và các bệnh lý đi kèm của từng người.
Khi nào người bệnh Gout nên đi khám?
Người bệnh nên đi khám khi xuất hiện một trong những tình trạng sau:
- Lần đầu xuất hiện khớp sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội.
- Cơn đau khớp tái phát nhiều lần.
- Các cơn Gout xuất hiện thường xuyên hơn hoặc ảnh hưởng đến nhiều khớp.
- Xuất hiện các khối bất thường dưới da hoặc quanh khớp.
- Đang điều trị nhưng nồng độ acid uric chưa được kiểm soát.
- Gout đi kèm bệnh thận hoặc các bệnh lý chuyển hóa khác.
Đặc biệt, nếu khớp sưng, nóng, đỏ, đau kèm sốt hoặc các biểu hiện toàn thân bất thường, người bệnh cần được thăm khám sớm. Những triệu chứng này không chỉ gặp ở Gout mà còn có thể liên quan đến nhiễm khuẩn khớp và một số bệnh lý cần được xử trí kịp thời.
BS.CKI Phan Thị Thuỷ khuyến cáo, người đã có tiền sử Gout nên theo dõi acid uric định kỳ và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ. Kiểm soát bệnh lâu dài không chỉ nhằm giảm các cơn đau cấp mà còn giúp hạn chế tái phát và phòng ngừa tổn thương khớp.
Nếu xuất hiện các cơn sưng, nóng, đỏ, đau khớp hoặc cần đánh giá tình trạng Gout, cô chú, anh chị có thể đặt lịch khám tại Trung Tâm Xương Khớp Thời Đại Xanh.
