Tổng quan
Gãy đầu dưới xương quay là tình trạng gãy phần xa (gần cổ tay) của xương quay — một trong những chấn thương xương chi trên phổ biến nhất. Khi người ta té chống tay duỗi thẳng (bàn tay chạm đất) hoặc do lực mạnh tác động lên cổ tay, đầu dưới xương quay có thể bị gãy, đôi khi kèm theo gãy mỏm trâm trụ hoặc tổn thương khớp cổ tay.
Kiểu gãy có thể là gãy ngoài khớp, gãy nội khớp, gãy có di lệch, gãy vụn hoặc gãy hở. Trong lứa tuổi cao, do loãng xương thì gãy gặp dễ hơn.
Triệu chứng
Các dấu hiệu thường gặp:
- Đau dữ dội, ngay lập tức tại vùng cổ tay sau khi chấn thương.
- Sưng, bầm tím tại vùng cổ tay – cẳng tay.
- Biến dạng rõ rệt: bàn tay có thể bị vẹo ra phía ngoài hoặc bị gập ra phía sau (“lưng đĩa”).
- Hạn chế hoặc không thể cử động cổ tay (gấp – duỗi, sấp – ngửa).
- Có thể có tê hoặc cảm giác châm chích nếu dây thần kinh bị ảnh hưởng.
- Cảm nhận bất ổn hoặc tiếng lạo xạo bất thường khi cố gắng cử động nhẹ (nếu phần gãy di lệch).
Chẩn đoán & xét nghiệm hình ảnh
- Khám lâm sàng + hỏi bệnh: xác định cơ chế chấn thương, vị trí đau, biến dạng, kiểm tra vận động và cảm giác.
- X‑quang cổ tay (ắc‑pê và nghiêng): là chẩn đoán cơ bản để xác định vị trí, hướng gãy, mức độ di lệch, có liên quan đến khớp hay không, có kèm gãy mỏm trâm trụ hay không.
- CT scan (nhiều trường hợp nội khớp hoặc gãy phức tạp): giúp nhìn chi tiết hơn mặt khớp, hướng gãy, các mảnh nhỏ, để hoạch định phẫu thuật nếu cần.
- MRI: ít dùng cho gãy thông thường, nhưng có thể giúp đánh giá tổn thương phần mềm, sụn khớp, dây chằng cạnh khớp hoặc biến chứng.
- So sánh x‑quang bên lành: đôi khi để đánh giá độ lệch tương đối.
Điều trị và ưu – nhược điểm
1. Điều trị bảo tồn (không mổ)
- Nắn chỉnh kín + cố định (bó bột, nẹp bột)
Nếu gãy không di lệch hoặc di lệch ít, bác sĩ có thể nắn lại rồi cố định bằng bột hoặc nẹp trong 4–6 tuần (tùy tình trạng).
Ưu điểm: ít xâm lấn, chi phí thấp, phù hợp gãy ổn định.
Nhược điểm: nguy cơ gãy di lệch lại trong quá trình liền, nếu không kiểm soát tốt. - Theo dõi định kỳ qua X‑quang
Để đảm bảo xương không di lệch thêm trong quá trình cố định. - Sau tháo cố định — vật lý trị liệu sớm
Giúp giảm cứng khớp, phục hồi vận động và sức mạnh cổ tay.
2. Phẫu thuật (nắn + cố định xương)
Chỉ định khi:
- Gãy di lệch nhiều, gãy nội khớp, gãy hở.
- Gãy kèm tổn thương khớp, đa mảnh, ổ gãy không thể giữ bằng bột.
- Điều trị bảo tồn thất bại (xương di lệch lại).
Các kỹ thuật phổ biến:
- Nẹp vít (plating): đặt nẹp + vít cố định ổ gãy.
- Kẹp – nẹp ngoài (external fixation) nếu cần kéo và giữ ổ gãy.
- Xuyên kim Kirschner (K-wires) trong trường hợp nhỏ, ít ổ gãy.
Ưu điểm: cho phép định vị chuẩn ổ gãy, cố định vững, có thể vận động sớm.
Nhược điểm & rủi ro: nhiễm trùng, tổn thương mạch – thần kinh, sẹo, khó khăn vặn vít hoặc tháo dụng cụ sau này, chi phí cao hơn.
Phục hồi chức năng
- Ngay sau khi ổ gãy được cố định ổn định: vận động các ngón tay và khuỷu tay để ngăn cứng khớp.
- Khi xương bắt đầu liền: tập gấp – duỗi cổ tay, sấp – ngửa, dần dần tăng cường vận động và lực.
- Sau tháo bột hoặc khi bác sĩ cho phép: trị liệu vật lý, các bài tập nhẹ, dùng đồ hỗ trợ để phục hồi chức năng, giảm dính, tăng sức mạnh, giảm sẹo.
- Theo dõi và kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các biến chứng như lệch liền xương, cứng khớp, hội chứng đau vùng cổ bàn tay.
Kết luận & khi nào cần đi khám
Gãy đầu dưới xương quay là chấn thương phổ biến, nếu không được xử lý đúng có thể để lại biến dạng, hạn chế vận động, đau mạn và ảnh hưởng chức năng tay.
Bạn nên nghĩ đến gãy đầu dưới xương quay và đi khám bác sĩ nếu:
- Có chấn thương (té, va chạm) vào tay, đặc biệt khi bàn tay chống đất nhưng cảm thấy đau dữ dội tại cổ tay.
- Có biến dạng bất thường (bàn tay vẹo ra ngoài hoặc gập sau) sau chấn thương.
- Không thể vận động cổ tay hoặc cử động với rất đau, sưng nề mạnh.
- Có cảm giác khác thường như tê, châm chích nếu nghi có tổn thương thần kinh kèm theo.
Khi có những dấu hiệu đó, cần đi khám bác sĩ chuyên khoa Cơ – Xương – Khớp hoặc Chấn thương – Chỉnh hình sớm để được chẩn đoán bằng X‑quang (và nếu cần CT), xác định mức độ gãy, lên kế hoạch điều trị phù hợp (bảo tồn hoặc phẫu thuật), và bắt đầu phục hồi chức năng sớm để đạt kết quả tốt nhất và hạn chế biến chứng.
