Cơ xương khớp đóng vai trò nền tảng cho mọi hoạt động sống: từ di chuyển, lao động cho đến duy trì tư thế và bảo vệ nội tạng. Khi hệ thống này gặp trục trặc, chất lượng cuộc sống sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc các bệnh lý xương khớp đang gia tăng mạnh mẽ, trở thành gánh nặng sức khỏe không thể xem nhẹ.
Tình trạng bệnh xương khớp tại Việt Nam hiện nay
Sự gia tăng bệnh lý cơ xương khớp tại Việt Nam đến từ nhiều yếu tố kết hợp, đó là quá trình lão hóa dân số, thói quen sống thiếu vận động, làm việc văn phòng kéo dài, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều dẫn đến sai tư thế, căng cơ, thoát vị đĩa đệm. Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng thiếu hụt canxi, vitamin D cũng góp phần làm suy yếu hệ xương khớp.
Bệnh lý xương khớp không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà còn ảnh hưởng đến nhiều nhóm đối tượng khác như: Người lao động nặng, mang vác thường xuyên; nhân viên văn phòng ngồi lâu sai tư thế, người thừa cân, béo phì, vận động viên, người tập luyện sai cách,…
9 bệnh xương khớp thường gặp ở người Việt
1. Thoái hóa khớp
Thoái hóa khớp gối là một trong những bệnh xương khớp phổ biến nhất ở người trung niên và cao tuổi. Bệnh xảy ra khi lớp sụn khớp ở đầu xương đùi và xương chày bị bào mòn, kèm theo phản ứng viêm và tổn thương xương dưới sụn. Theo thời gian, khớp gối mất đi độ linh hoạt vốn có, gây đau nhức và hạn chế vận động.
Đây là khớp phải chịu lực lớn nhất trong cơ thể đặc biệt khi đứng lâu, đi lại nhiều, leo cầu thang hoặc mang vác vật nặng. Do đó, quá trình thoái hóa khớp gối có thể diễn ra sớm hơn ở những người thừa cân, lao động nặng, từng bị chấn thương vùng gối hoặc có yếu tố di truyền.
Triệu chứng thường gặp của thoái hóa khớp gối bao gồm:
- Đau nhức quanh khớp gối: Cơn đau xuất hiện khi vận động, nhất là khi đứng lên, ngồi xuống, đi bộ lâu, leo dốc hoặc cầu thang. Khi nghỉ ngơi, cơn đau có thể giảm bớt nhưng dễ tái phát.
- Cứng khớp vào buổi sáng: Người bệnh thường cảm thấy khớp khó cử động khi mới ngủ dậy. Thời gian cứng khớp kéo dài từ vài phút đến 30 phút, sau đó mới dần trở lại bình thường.
- Sưng khớp và phát tiếng kêu lạo xạo khi vận động: Đây là dấu hiệu cho thấy khớp đã bị bào mòn nhiều, dịch khớp giảm, hai đầu xương cọ sát vào nhau khi cử động.
- Giảm phạm vi vận động: Người bệnh khó duỗi, gập gối tối đa, thậm chí khó khăn trong việc đi bộ dài hoặc quỳ gối.
2. Thoái hóa cột sống thắt lưng/cổ
Thoái hóa cột sống là tình trạng lão hóa tự nhiên của các cấu trúc cột sống như đĩa đệm, thân đốt sống, dây chằng và sụn khớp, thường gặp ở vùng thắt lưng và cổ – hai vị trí linh hoạt và chịu nhiều áp lực nhất trên toàn bộ cột sống.
Ở người trẻ tuổi, thoái hóa cột sống có thể xảy ra sớm hơn do ngồi sai tư thế, làm việc văn phòng kéo dài, sử dụng máy tính, điện thoại nhiều giờ liên tục, hoặc do mang vác nặng và chơi thể thao quá mức.
Triệu chứng điển hình bao gồm:
- Đau mỏi vùng thắt lưng hoặc vùng cổ: Cảm giác đau âm ỉ hoặc nhói buốt, tăng lên khi vận động, ngồi lâu, cúi người hoặc quay cổ đột ngột.
- Tê bì tay chân: Do rễ thần kinh bị chèn ép, đặc biệt là khi thoái hóa đốt sống cổ có thể gây tê từ vai lan xuống bàn tay; thoái hóa thắt lưng có thể gây đau lan xuống mông và chân.
- Cứng cột sống buổi sáng: Khó xoay cổ, cúi lưng, hoặc cảm giác “kẹt” ở vùng gáy, lưng.
- Giảm linh hoạt vận động: Hạn chế khả năng cúi, ngửa, quay đầu hoặc đứng lên ngồi xuống.
3. Viêm khớp dạng thấp
Viêm khớp dạng thấp là một dạng bệnh lý viêm khớp mạn tính có cơ chế tự miễn – tức là hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào chính các mô khỏe mạnh, trong đó chủ yếu là niêm mạc khớp. Bệnh thường khởi phát âm thầm và tiến triển kéo dài, gây tổn thương khớp đối xứng hai bên và có nguy cơ biến dạng khớp nếu không được kiểm soát.
Triệu chứng đặc trưng của viêm khớp dạng thấp bao gồm:
- Đau và sưng nhiều khớp nhỏ đối xứng, thường ở bàn tay, cổ tay, bàn chân.
- Cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30 phút.
- Khớp nóng, đỏ, dễ biến dạng nếu viêm kéo dài.
- Triệu chứng toàn thân: mệt mỏi, sốt nhẹ, sút cân, thiếu máu.
4. Thoát vị đĩa đệm
Thoát vị đĩa đệm là tình trạng phần nhân nhầy bên trong đĩa đệm cột sống bị trượt hoặc thoát ra khỏi bao xơ bên ngoài, chèn ép vào các rễ thần kinh hoặc tủy sống. Đây là một trong những bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, đặc biệt ở vùng cột sống thắt lưng và cổ – nơi chịu nhiều áp lực và chuyển động nhất trên trục xương sống.
Bệnh thường gặp ở người lao động nặng, vận động sai tư thế, người ngồi nhiều – ít vận động hoặc có yếu tố di truyền bất thường về cấu trúc cột sống.
Triệu chứng điển hình của thoát vị đĩa đệm gồm có:
- Đau lan theo rễ thần kinh, từ cổ hoặc lưng xuống tay hoặc chân.
- Tê bì tay chân, cảm giác như kiến bò, kéo dài dai dẳng.
- Yếu cơ, giảm sức cầm nắm hoặc khó đi lại.
- Hạn chế vận động, do sợ đau tăng khi cử động.
- Đau tăng khi ngồi lâu, ho hoặc hắt hơi.
Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân hàng đầu gây ra các cơn đau thần kinh tọa, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và khả năng vận động. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách sẽ giúp người bệnh tránh được các biến chứng nghiêm trọng như teo cơ hoặc rối loạn vận động chi dưới.
5. Gai cột sống
Gai cột sống là hiện tượng các mấu xương phát triển bất thường trên thân đốt sống, do phản ứng của cơ thể trước quá trình thoái hóa, tổn thương hoặc viêm mạn tính tại cột sống. Gai xương có thể hình thành ở bất kỳ vị trí nào, nhưng phổ biến nhất là ở cột sống cổ và thắt lưng.
Triệu chứng điển hình của gai cột sống:
- Đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng cổ, lưng: Xuất hiện khi đứng lâu, cúi nhiều, mang vác hoặc thay đổi tư thế đột ngột.
- Tê bì, lan đau ra tay hoặc chân: Nếu gai chèn ép dây thần kinh, người bệnh có thể cảm thấy tê rần ở cánh tay (nếu gai cổ) hoặc bàn chân (nếu gai lưng).
- Cứng cột sống vào buổi sáng: Cử động vùng cổ hoặc lưng trở nên khó khăn sau khi ngủ dậy.
- Giảm linh hoạt vận động: Người bệnh thường e dè khi xoay người, cúi ngửa do cảm giác “kẹt” vùng cột sống.
- Nghe tiếng lạo xạo khi xoay cổ hoặc cúi lưng: Gai xương cọ sát vào cấu trúc xung quanh, phát ra âm thanh bất thường.
Tùy theo mức độ phát triển và vị trí của gai, người bệnh có thể gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, từ việc cúi người nhặt đồ đến quay đầu khi lái xe.
6. Loãng xương
Loãng xương là tình trạng mật độ xương giảm dần theo thời gian, khiến xương trở nên mỏng, giòn và dễ gãy dù chỉ với va chạm nhẹ. Đây là bệnh lý xương khớp mạn tính thường gặp ở người trung niên, đặc biệt là phụ nữ sau mãn kinh do thiếu hụt estrogen – loại hormone giúp bảo vệ xương.
Loãng xương tiến triển âm thầm, không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu nên dễ bị bỏ qua. Chỉ đến khi xảy ra gãy xương (cổ tay, cột sống, cổ xương đùi…), người bệnh mới phát hiện ra tình trạng mất xương nghiêm trọng.
Triệu chứng thường gặp của loãng xương:
- Đau lưng âm ỉ
- Giảm chiều cao
- Gù lưng nhẹ
- Gãy xương không rõ nguyên nhân
Loãng xương nếu không được phát hiện và can thiệp sớm sẽ làm tăng nguy cơ gãy xương liên tiếp, giảm khả năng vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống ở tuổi già.
7. Viêm quanh khớp vai
Viêm quanh khớp vai là thuật ngữ mô tả tình trạng viêm hoặc tổn thương các mô mềm quanh khớp vai như gân, cơ, bao khớp và dây chằng. Khác với viêm khớp dạng thấp hay thoái hóa, bệnh này không ảnh hưởng đến sụn khớp mà chủ yếu liên quan đến các phần phụ trợ của khớp vai.
Bệnh thường gặp ở người trung niên, dân văn phòng, người làm việc với tay giơ cao trong thời gian dài hoặc người có thói quen ít vận động vùng vai.
Triệu chứng thường gặp:
- Đau âm ỉ vùng vai, tăng khi giơ tay hoặc xoay vai
- Đau lan từ vai xuống cánh tay, nhất là về đêm
- Hạn chế vận động khớp vai
- Cứng vai vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu
Nếu không điều trị sớm, viêm quanh khớp vai có thể chuyển sang thể “đông cứng vai”, gây cứng khớp kéo dài và mất chức năng vận động.
8. Hội chứng ống cổ tay
Hội chứng ống cổ tay là tình trạng dây thần kinh giữa bị chèn ép trong ống cổ tay – một cấu trúc hẹp nằm ở mặt lòng cổ tay, nơi các gân gấp và dây thần kinh đi qua. Đây là bệnh lý phổ biến ở người làm việc văn phòng, đánh máy nhiều, thợ thủ công, người sử dụng chuột máy tính trong thời gian dài hoặc mang thai.
Khi dây thần kinh giữa bị chèn ép, các tín hiệu dẫn truyền thần kinh bị gián đoạn, gây ra cảm giác khó chịu ở bàn tay và các ngón tay.
Triệu chứng thường gặp:
- Tê bì đầu ngón cái, trỏ và giữa
- Đau nhói hoặc râm ran vùng cổ tay, lan lên cẳng tay
- Yếu lực cầm nắm, làm rơi đồ vật
- Tê tay tăng về đêm hoặc khi ngủ dậy
Nếu để kéo dài, hội chứng ống cổ tay có thể gây teo cơ mô cái và mất chức năng cầm nắm.
9. Đau thần kinh tọa
Đau thần kinh tọa là tình trạng đau dọc theo đường đi của dây thần kinh tọa – dây thần kinh dài và lớn nhất cơ thể, kéo dài từ vùng thắt lưng, qua mông và xuống mặt sau chân. Nguyên nhân chủ yếu là do chèn ép rễ thần kinh, thường gặp nhất trong các trường hợp thoát vị đĩa đệm thắt lưng, hẹp ống sống hoặc thoái hóa cột sống.
Đây là một trong những bệnh lý xương khớp gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và chất lượng sống nếu không được điều trị kịp thời.
Triệu chứng thường gặp:
- Đau nhói như điện giật, lan từ thắt lưng xuống mông và mặt sau chân
- Tê bì, châm chích vùng mông – chân
- Yếu cơ chân, khó đứng lâu hoặc đi bộ xa
- Cơn đau tăng khi ngồi lâu, ho hoặc cúi người
Mặc dù đau thần kinh tọa có thể điều trị khỏi bằng phương pháp bảo tồn, nhưng nếu chủ quan để bệnh tiến triển, người bệnh có nguy cơ bị teo cơ, mất cảm giác hoặc liệt nhẹ vùng chi dưới.
Các bệnh cơ xương khớp rất phổ biến và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Hiểu rõ triệu chứng và đặc điểm từng bệnh là bước quan trọng để chủ động bảo vệ sức khỏe xương khớp của chính mình. Hãy lắng nghe cơ thể và thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.
